Η φυσικοθεραπεία μέσα από την ανθρώπινη πλευρά της αποκατάστασης
Ο πόνος δεν είναι ποτέ μόνο σωματικός. Επηρεάζει τη διάθεση, την αυτοπεποίθηση και την καθημερινότητα του ανθρώπου που τον βιώνει. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Μάριος Ξενάκης μιλά με ειλικρίνεια για τη δύναμη της κίνησης, τη σημασία της ανθρώπινης σχέσης στη θεραπεία και το πώς το χιούμορ, η ενσυναίσθηση και η εμπιστοσύνη μπορούν να μετατρέψουν την αποκατάσταση σε μια βαθιά ολιστική εμπειρία.
1. Πώς η δουλειά ενός φυσικοθεραπευτή βοηθάει στην ψυχολογία του ασθενή και στην αποθεραπεία του;
Θεωρώ ότι η φυσικοθεραπεία είναι μια βαθιά ολιστική διαδικασία. Δεν θεραπεύουμε απλώς έναν μυ ή μια άρθρωση, αλλά έναν άνθρωπο που η καθημερινότητά του έχει επηρεαστεί από τον πόνο.
Πρώτον, η επίδραση είναι βιολογική. Η κίνηση και η θεραπευτική άσκηση βοηθούν στην έκκριση ενδορφινών, των «ορμονών της χαράς», που μειώνουν το άγχος και βελτιώνουν άμεσα τη διάθεση του ασθενή. Παράλληλα, η μείωση του πόνου απελευθερώνει τον ασθενή από το ψυχικό βάρος που φέρνει ένας τραυματισμός.
Δεύτερον, υπάρχει το κομμάτι της αυτοπεποίθησης. Πολλοί ασθενείς έρχονται με «κινησιοφοβία», φοβούνται δηλαδή να κουνηθούν. Καθώς βλέπουν το σώμα τους να ανταποκρίνεται, ανακτούν τον έλεγχο της ζωής τους και αυτό τους δίνει τεράστια ψυχολογική ώθηση.
Το πιο σημαντικό όμως για μένα, είναι η «θεραπευτική συμμαχία» που χτίζουμε. Πιστεύω ακράδαντα ότι η αποθεραπεία ξεκινά από το κλίμα που επικρατεί μέσα στο δωμάτιο. Προσωπικά, επιδιώκω πάντα να δημιουργώ ένα ευχάριστο και ζεστό περιβάλλον.
Χρησιμοποιώ συχνά το χιούμορ και μου αρέσει να κάνω «πλάκες» με τους ασθενείς μου. Αυτό δεν το κάνω μόνο για να περάσει η ώρα ευχάριστα, αλλά γιατί το γέλιο είναι το καλύτερο μέσο για να «σπάσει ο πάγος», να μειωθεί η ένταση και να χαλαρώσει το νευρικό σύστημα. Όταν ο ασθενής νιώθει οικεία και γελάει, ξεχνάει για λίγο τον πόνο του, με εμπιστεύεται περισσότερο και τελικά δουλεύει πιο σκληρά για την ανάρρωσή του.
Για μένα, επιτυχημένη συνεδρία είναι αυτή που ο ασθενής φεύγει όχι μόνο με λιγότερο πόνο, αλλά και με ένα χαμόγελο στα χείλη.
2. Πόσο διαφορετική είναι η αντιμετώπιση του πόνου σε νεότερους ανθρώπους σε σχέση με μεγαλύτερες ηλικίες και τι παραμένει κοινό σε όλους;
Η αντιμετώπιση του πόνου διαφέρει κυρίως ως προς τους στόχους και την ψυχολογία.
Στους νεότερους, ο πόνος βιώνεται συχνά με ανυπομονησία. Θέλουν να επιστρέψουν άμεσα στις δραστηριότητές τους, στον αθλητισμό ή στη δουλειά τους. Εκεί η προσέγγιση είναι πιο δυναμική και εστιάζει στην πλήρη αποκατάσταση της έντασης.
Στους μεγαλύτερους ανθρώπους, η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζω είναι η πεποίθησή τους ότι είναι «λογικό» να πονάνε λόγω ηλικίας. Συχνά έρχονται συμβιβασμένοι με τον πόνο, θεωρώντας τον αναπόφευκτο. Η δική μου δουλειά εκεί είναι να τους αποδείξω ότι η ηλικία δεν είναι ασθένεια και ότι μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους, ανεξάρτητα από το τι γράφει η ταυτότητά τους.
Τι παραμένει όμως κοινό σε όλους; Ανεξάρτητα από την ηλικία, ο πόνος είναι μια υποκειμενική και δυσάρεστη εμπειρία που χρειάζεται σεβασμό και εξατομίκευση. Είτε είναι 20 είτε 80 ετών, ο ασθενής έχει ανάγκη: να ακουστεί, ενθάρρυνση και ένα ευχάριστο περιβάλλον.
3. Από την εμπειρία σας, ποια μικρή αλλαγή στην καθημερινή κίνηση μπορεί να έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στην ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου;
Αν έπρεπε να διαλέξω μία και μόνο αλλαγή, αυτή είναι η διακοπή της ακινησίας. Στους ασθενείς μου λέω πάντα ότι «η καλύτερη στάση σώματος είναι η επόμενη».
Δεν χρειάζεται να γίνουν αθλητές από τη μια μέρα στην άλλη. Η μεγαλύτερη διαφορά έρχεται όταν κάποιος αποφασίσει να σηκώνεται από την καρέκλα ή τον καναπέ κάθε 45–60 λεπτά, έστω για δύο λεπτά.
Γιατί αυτό λειτουργεί; Γιατί οι αρθρώσεις και οι μύες μας είναι σαν μια μηχανή που χρειάζεται «λάδωμα» για να μην σκουριάσει. Η κίνηση μεταφέρει θρεπτικά συστατικά στους ιστούς και αποφορτίζει τη σπονδυλική στήλη.
Εδώ βέβαια επιστρατεύω και πάλι το χιούμορ. Τους λέω χαριτολογώντας: «Δεν είστε αγάλματα σε μουσείο, κουνηθείτε λίγο να δούμε αν δουλεύουν ακόμα τα γρανάζια!». Όταν το βλέπουν έτσι, πιο χαλαρά, και καταλαβαίνουν ότι δεν είναι «αγγαρεία» αλλά μια μικρή δωρεά στο σώμα τους, τότε η ποιότητα ζωής τους αλλάζει ριζικά. Λιγότερη δυσκαμψία σημαίνει καλύτερη διάθεση, και καλύτερη διάθεση σημαίνει λιγότερος πόνος.
4. Τι είναι αυτό που σας κρατάει παθιασμένο με τη φυσικοθεραπεία, ακόμα και στις πιο απαιτητικές μέρες της δουλειάς σας;
Αυτό που με κρατάει παθιασμένο είναι η στιγμή της μεταμόρφωσης.
Στις πιο δύσκολες και γεμάτες μέρες, αυτό που μου δίνει ενέργεια δεν είναι η τεχνική που χρησιμοποίησα, αλλά το να βλέπω έναν άνθρωπο να μπαίνει στο φυσικοθεραπευτήριο σκυφτός ή πονεμένος και να φεύγει χαμογελαστός και με ελπίδα.
Για μένα, η φυσικοθεραπεία είναι μια «ανταλλαγή ενέργειας». Όταν κάνω μια πλάκα και βλέπω έναν ασθενή που ήταν σφιγμένος από τον φόβο να γελάει και να χαλαρώνει, αυτό αυτόματα «φορτίζει» και τις δικές μου μπαταρίες. Το πάθος μου τροφοδοτείται από τη σχέση εμπιστοσύνης που χτίζουμε· όταν ο ασθενής μου λέει «σε ευχαριστώ, σήμερα ένιωσα ξανά ο εαυτός μου», εκεί ξεχνάω όλη την κούραση της ημέρας.
Επιπλέον, με εξιτάρει το γεγονός ότι κάθε περιστατικό είναι ένα νέο «παζλ». Δεν βαριέσαι ποτέ, γιατί κάθε σώμα και κάθε προσωπικότητα είναι διαφορετική. Το να βρίσκω τον τρόπο να βοηθήσω τον καθένα ξεχωριστά –είτε με τις γνώσεις μου είτε με το χιούμορ μου– είναι αυτό που κάνει αυτή τη δουλειά μοναδική για μένα.
5. Υπάρχει κάποιο περιστατικό ή εμπειρία με ασθενή που σας έχει επηρεάσει βαθιά και έχει αλλάξει τον τρόπο που βλέπετε το επάγγελμά σας;
Πιστεύω ότι το κλειδί για τις εξαιρετικές σχέσεις που έχω με τους ασθενείς μου, και ειδικά με την τρίτη ηλικία, είναι η ενσυναισθήση και ο σεβασμός. Τους αντιμετωπίζω ως ίσους, χωρίς να τους περιορίζω λόγω της ηλικίας τους, και αυτό δημιουργεί έναν ισχυρό δεσμό. Παρόλο που έχω μάθει να διαχειρίζομαι τα περιστατικά μου με ψυχραιμία –χρησιμοποιώντας κάθε εμπειρία για να γίνομαι πιο προσεκτικός και όχι για να επηρεάζομαι συναισθηματικά– υπήρξε ένα περιστατικό που με σημάδεψε.
Ήταν μια ασθενής στην οποία είχα επενδύσει πάρα πολύ χρόνο και προσπάθεια για να την επαναφέρω σε ένα λειτουργικό επίπεδο και να την κάνω να περπατήσει ξανά. Τα είχαμε καταφέρει σε μεγάλο βαθμό. Δυστυχώς, όμως, η ασθενής έφυγε από τη ζωή από άλλα αίτια.
Αυτή η απώλεια με έκανε να σταματήσω και να σκεφτώ βαθιά: «Θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι διαφορετικά;». Ήταν μια στιγμή αυτοκριτικής που με ωρίμασε πολύ. Συνειδητοποίησα ότι στη δουλειά μας δεν δίνουμε μόνο «κίνηση» στα μέλη του σώματος, αλλά ποιότητα ζωής στον χρόνο που έχει ο καθένας.
Αυτό το περιστατικό άλλαξε τον τρόπο που βλέπω το επάγγελμά μου: με έκανε να καταλάβω ότι κάθε συνεδρία είναι πολύτιμη. Πλέον, είμαι ακόμα πιο σχολαστικός στην αξιολόγησή μου, αλλά ταυτόχρονα πιο αποφασισμένος να δίνω το 100% της ενέργειάς μου και της θετικής μου διάθεσης, ώστε η προσπάθειά μας να έχει το μέγιστο δυνατό αντίκτυπο, όσο δύσκολες κι αν είναι οι συνθήκες.
6. Αν έπρεπε να στείλετε ένα βασικό μήνυμα σε ανθρώπους όλων των ηλικιών που ζουν με πόνο ή περιορισμούς, ποιο θα ήταν;
Motion is lotion.